Deventer, Stad van Geest
Deventer is een prachtig gerestaureerde ‘Vrije en Keizerlijke Stad’, majestueus gelegen aan de IJssel temidden van het bosrijke coulissenlandschap tussen haar beide groene longen: de Veluwe en de Sallandse Heuvelrug. Niet voor niets wordt ze wel de meest noordelijke Bourgondische stad genoemd, waar het goed toeven is. Het middeleeuwse stratenpatroon is nog goeddeels intact.
Kaart van Ioan Blaeu, 1649
Toch is de stad met al haar monumenten geen openluchtmuseum, maar heeft ze een levendig karakter. Daar komt bij dat ze met moderne transportmiddelen goed bereikbaar is: de A1 verbreedt zich zodra Deventer in beeld komt, en de trein van Amsterdam naar Berlijn houdt halt voor haar poorten. Dat is begrijpelijk; ooit was Deventer naar anciënniteit de derde stad van het Noord-Duitse Hanze-verbond. Tussen Utrecht en Münster was ze eeuwenlang de enige stad van betekenis. Niet voor niets heet de westelijke uitvalsweg van Münster de ‘Deventer Weg’.
Aan de kerk van St. Lebuinus was al vroeg een kapittel van kanunniken en een koorschool verbonden, de later zo beroemde Latijnse School, die samen met de stad een grote bloeiperiode beleefde in de XIVe en XVe eeuw. Het waren door Geert Grote geïnspireerde mensen die toen een tegenwicht boden aan een al te eenzijdig-materialistische kijk op zaken, en die de burgerbevolking wezen op het belang van een goed geestelijk leven.
Getijdenboek van Geert Grote (collectie Huis Bergh, zie website multimediale editie stichting Musicks Monument, Amersfoort)
De bloei van de Deventer School bereikte eind XVe eeuw haar hoogtepunt in het rectoraat van de priester-humanist Alexander Hegius, die als eerste ten noorden van de Alpen Grieks in het curriculum introduceerde en die in nauwe verbinding stond met de koplopers van het Noordelijke humanisme, zoals Wessel Gansfort en Rudolf Agricola. Adriaan Florisz. Boeyens (de latere paus Adrianus VI) en Desiderius Erasmus mocht hij tot zijn leerlingen rekenen.
Het Testament van Twickelo
De GGU probeert een meer dan vier eeuwen geleden geuite wens alsnog in vervulling te laten gaan: in Deventer een Universiteit vestigen. In 1584 besloten Vrouwe Anna van Twickelo en haar zoon Balthazar Boedeker bij testament geld ter beschikking te stellen voor de oprichting van een Universiteit. Zo ver is het echter niet gekomen: door de politieke troebelen en de Kerkscheuring zakte Deventer weg. Aan het einde van de XVIe eeuw was de verlegging van het politieke en economische zwaartepunt naar het westen een feit, en waren de Gouden Tijden voor Deventer voorbij. Meer dan een Athenaeum Illustre of Doorluchtige Hogeschool zat er voor de stad niet in.
Anna van Twickelo Voormalig Academiegerbouw aan de Grote Poot, waar sedert 1874 Sociëteit 'De Hereeniging' is gevestigd.
Dit Athenaeum heeft bestaan van 1630 tot 1878. Het was een soort stedelijke mini-universiteit, waar men wel kon studeren, maar niet promoveren. De naam ‘Athenaeumbibliotheek’ herinnert hier nog aan, ofschoon ze al voordien, in 1560, gesticht was.
Vier pogingen in de vorige eeuw om in Deventer alsnog een universiteit te stichten, zijn door ingrijpen van hogerhand allemaal gestrand. Daarom gaat de GGU het nu van onderop proberen, opdat aan Anna’s laatste wil na 425 jaar alsnog recht wordt gedaan.
Grote en
t Nrdelianisme