Hoofdstukken uit de Wetenschapsgeschiedenis 2010-2011
Voor het resultaat gerichte efficiency denken van menig universitair manager is de wetenschapsgeschiedenis een moeilijk te plaatsen beleidsterrein. Zij beschouwen het vaak als een soort toefje op de pudding: aardig maar niet efficiënt. De Geert Grote Universiteit denkt daar anders over en wil met een daarop gerichte serie voordrachten en discussies proberen duidelijk te maken, dat als de geschiedenis van een wetenschap op een zinnige manier doordacht wordt, zij nieuwe inzichten kan brengen, die ook maatschappelijke opmerkelijk relevant zijn.
zaterdag 12 februari 2011
L.E.J. Brouwer (1881-1966) en de Intuïtieve Wiskunde In de reeks Hoofdstukken uit de Wetenschapsgeschiedenis
door Dirk van Dalen
(Te) weinig Nederlanders weten dat het baanbrekende denkwerk van een landgenoot de wiskunde van een nieuwe basis heeft voorzien: de mathematicus, filosoof en mysticus Luitzen Egbertus Jan Brouwer (1881-1966). Brouwer was het nationale wonderkind dat met 9 jaar al naar de HBS ging en met 16 jaar naar de universiteit. Hij had toen de grote meesters van zijn vak al gelezen (Aristoteles, Kant, Schopenhauer...). Hij promoveerde op een half meetkundig, half filosofisch proefschrift. Vervolgens presenteerde hij zijn revolutionaire hervorming van de topologie (van Cantor), de continuïteits- (of gummi-)meetkunde. Drie jaar na zijn promotie was hij al de grootste autoriteit op dit gebied.
Brouwers filosofische grondslagenwerk verschafte de wiskunde een nieuwe basis. Zijn 'intuïtionistische wiskunde' ging uit van de mentale constructies van de mens (het subject). Alle wiskundige objecten en methoden waren geestelijke constructies, en de rol van de logica werd naar het tweede plan verwezen. Van zijn standpunt bezien was het Aristotelische Principe van de uitgesloten derde onjuist, evenals het bewijs uit het ongerijmde. De intuïtionistische wiskunde stond lijnrecht tegenover de talige opvatting: wiskunde is een formeel (taal-)spel dat geen eigen betekenis heeft (Hilbert).
Brouwer produceerde in een korte tijd een schat van diepe resultaten die de wiskunde ingrijpend veranderden. Hij reviseerde de logica naar zijn principes, verschafte existentie bewijzen, waar voorheen alleen zwakke beweringen als 'het is onmogelijk dat er geen object is dat ...' bestonden. Zijn wiskunde hergaf existentie de eigenlijke plaats - 'er is een ...' betekent 'we kunnen ... echt construeren'. De grondslagenstrijd Intuïtionisme vs Formalisme (Brouwer vs Hilbert) domineerde de jaren twintig tot Gödel in 1931 het ongelijk van Hilbert aantoonde.
Dirk van Dalen
Prof. Dr Dirk van Dalen (1932) studeerde Wis- en Natuurkunde in Amsterdam, waar hij promoveerde bij Arend Heijting, de bekendste leerling van L.E.J. Brouwer. Na een korte loopbaan als wiskundeleraar in Heemstede en Amsterdam vertrok hij in 1960 naar het Mathematisch Instituut van de Rijksuniversiteit Utrecht. Na zijn promotie werkte hij twee jaar aan het MIT (Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, VS). Terug in Utrecht werd hij benoemd tot lector in de Logica en de Wijsbegeerte van de Wiskunde, en vervolgens tot hoogleraar. In de jaren zeventig gaf hij een jaar gastcolleges in Oxford.
Zijn onderzoek lag voornamelijk op het gebied van de intuïtionistische wiskunde en logica. Naast dit onderzoek ondernam hij een diepgaande studie van Brouwers leven en werk. Dit resulteerde in de publicatie van L.E.J. Brouwer 1881-1966. Een Biografie (Bert Bakker, Amsterdam 2001), alsmede een tweedelige Engelse biografie. In dit kader redigeerde hij een aantal van Brouwers gepubliceerd en ongepubliceerd intuïtionistische werk. Daarnaast bouwde hij gaandeweg een Brouwer-archief op. In 2007, 100 jaar na Brouwers promotie bij Korteweg op zijn proefschrift Over de Grondslagen der Wiskunde (wereldberoemd en overigens gewoon in het Nederlands geschreven!), slaagde hij er in om een Brouwer-postzegel uit te laten geven.
Plaats: Bibliotheca Launiana, Stromarkt 18-D, Deventer
Tijd: Zaterdag 12 februari 2011 van 15.00 tot 17.00 uur
Entree: €10, studenten €5.
Plaatsen reserveren bij het Universiteitssecretariaat is gewenst, bij voorkeur via info@geertgrote-univ.nl of tel. 0570-600134.
Kaarten zijn te bestellen via onze internetkassa.
Nieuwe cursus: Een Korte Geschiedenis van het Esoterisch Christendom
door Jacob Slavenburg en John van Schaik
In samenwerking met het Origenes Instituut en de Stichting Gnosis organiseert de GGU een korte cursus over de geschiedenis van het esoterische christendom. De cursus wordt gegeven door twee Nederlandse kenners bij uitstek van de gnostische en randkerkelijke traditie: Jacob Slavenburg en John van Schaik.
De eerste lezing over het ontstaan van het christendom, het joodse christendom in een hellenistische wereld en de overlevering van de christelijke literatuur wordt gehouden op woensdag 23 februari 2011 door Jacob Slavenburg.
John van Schaik
Dr John van Schaik studeerde middeleeuwse mystiek en promoveerde op het godsbeeld van de manicheeërs en de katharen. Hij is ondermeer hoofdredacteur van BRES: Magazine voor Religie, Wetenschap en Gnosis.
Jacob Slavenburg
Drs Jacob Slavenburg is cultuurhistoricus en auteur van vele boeken over het vroege christendom, de hermetische traditie, de gnosis en de esoterie. In het voetspoor van de pionier Prof. Dr Gilles Quispel (1916-2006) was hij met Dr W. Glaudemans mede-vertaler van de Nag Hammadi Geschriften (Uitgeverij Ankh-Hermes, Deventer 1994) die in 1945 ontdekt werden in de gelijknamige plaats in Egypte.
Plaats: Bibliotheca Launiana, Stromarkt 18-D, Deventer.
Tijd: woensdag 23 februari 2011 om 20 uur (zaal open 19.30 uur).
Entree: €15, studenten €7,50.
Plaatsen reserveren verdient aanbeveling via het Universiteitssecretariaat: tel. 0570-600134 of info@geertgrote-univ.nl.
Kaarten zijn te bestellen via onze internetkassa.
28 februari 2011
Geschiedenis van de Continentaal-Europese Wijsbegeerte:
De Actualiteit van Augustinus, vooral bij Jean-Luc Marion
door Prof. Dr Bert Blans
Aurelius Augustinus (354-430) is actueel. Niet alleen verschijnen er in Nederland en internationaal vele vertalingen van en verschillende publicaties over zijn werk; ook bij hedendaagse filosofen staat hij in bijzondere belangstelling. Wij zullen zien hoe hij reeds in het begin van de vorige eeuw door Martin Heidegger en Hannah Arendt begrepen is. Maar ook in Frankrijk is zijn werk door postmoderne filosofen als Lyotard en Derrida aan het eind van hun leven besproken en becommentarieerd. Deze filosofen hebben waardering voor, maar ook grote kritiek op Augustinus. Tegenwoordig verschijnen er publicaties, zoals van Jean-Luc Marion, waaruit grote waardering voor Augustinus spreekt en sterke verwantschap met zijn denken, zoals een fenomenologisch verstaan van de gave en de liefde. Het is de moeite waard te bezien hoe veel thema's uit het werk van Marion door hemzelf bij Augustinus herkend worden. Zo biedt Augustinus een interessante toegang tot hedendaagse Franse filosofie.
Bert Blans
Prof. Dr G. H. T. (Bert) Blans (Amsterdam 1947) studeerde Theologie en Filosofie bij de paters Augustijnen te Nijmegen en Eindhoven en vervolgens Filosofie aan het HIW (Hoger Instituut voor Wijsbegeerte te Leuven), waar hij in 1975 promoveerde. Vanaf 1973 tot heden is hij werkzaam als docent Wijsbegeerte aan de Faculteit Katholieke Theologie in Utrecht en Tilburg. Daarnaast is hij sinds 1990 bijzonder hoogleraar Wijsbegeerte vanwege de Stichting Thomas More aan de Wageningen Universiteit. Zijn onderwijs betreft vooral geschiedenis van de filosofie, hermeneutiek en godsdienstfilosofie. Hij publiceerde over de doorwerking van Augustinus in de filosofie - onlangs nog in de tijdschriften Filosofie en Lampas.
Plaats: Bibliotheca Launiana, Stromarkt 18-D, Deventer.
Tijd: Maandag 28 februari 2011 van 20.00 tot 22.00 uur.
Entree: €10, studenten €5.
Plaatsen reserveren bij het Universiteitssecretariaat is gewenst, bij voorkeur via info@geertgrote-univ.nl of tel. 0570-600134.
Kaarten zijn te bestellen via onze internetkassa.
zaterdag 29 januari 2011
'Galenus en zijn patiënten. Praktijk en theorie van een arts in de 2e eeuw'
Prof. Dr Manfred Horstmannshoff (Bijzonder Hoogleraar Geschiedenis van de Antieke Geneeskunde namens de Stichting Historia Medicinae, Universiteit Leiden).
Prof. Dr H.F.J. Horstmanshoff
Galenus van Pergamon (129- na 210 n.C.), één van de beroemdste en invloedrijkste artsen uit de oudheid, vermeldt in zijn volumineuze oeuvre (ca. 9 miljoen woorden) talrijke patiënten, soms met name. Uit zijn aantekeningen is niet alleen op te maken hoe zijn patiëntenbestand was opgebouwd, maar ook door welke ethische en kentheoretische principes hij zich in zijn dagelijkse praktijk liet leiden. Daarvoor beriep hij zich vaak op Hippocrates. De reconstructie van Galenus’ ‘bedside manners’ biedt rijk materiaal voor de sociale geschiedenis, de geschiedenis van het medisch denken en van de medische ethiek in hun onderlinge wisselwerking. Ten slotte zal aandacht worden gegeven aan een antwoord op de vraag waarom de Galenus de geneeskunde tot in de 17e, en in sommige opzichten tot in de 19e eeuw heeft beïnvloed.
Prof. dr. H.F.J. (Manfred) Horstmanshoff doceerde vele jaren Oude Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Van 2006-2010 was hij werkzaam als bijzonder hoogleraar Geschiedenis van de Antieke Geneeskunde. In 2000-2001 en in 2008-2009 was hij Fellow-in-residence van het Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences (NIAS). Hij publiceerde talrijke boeken en artikelen, waaronder Hippocrates and Medical Education, Leiden, Brill, 2010 en Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine, Leiden, Brill, 2004 (met M. Stol). Hij werkt nu aan een bundel: Blood, Sweat and Tears. The Changing Concepts of Physiology from Antiquity into Early Modern Europe, Leiden, Brill 2011. Zijn oratie Patiënten zien. (Leiden 2006) is gratis binnen te halen via
https://openaccess.leidenuniv.nl/dspace/handle/1887/4475
Plaats: Bibliotheca Launiana, Stromarkt 18-D, Deventer
Tijd: zaterdag 29 januari van 15-17 uur
Entree: 10 euro (incl. koffie/thee).
Reserveren kan via de internetkassa of door aanmelding via info@geertgrote-univ resp. via tel. 0570-600 134.
REEKS Eros en Agape
Emeritus-studentenpastor Rens Kopmels van de Technische Universiteit Delft houdt aanstaande woensdag een lezing in de reeks 'Eros en Agape' van de Geert Grote Universiteit over de vaak gespannen verhouding tussen religie, liefde en seksualiteit. Ds Kopmels vraagt in deze (wijsgerig) antroplogische beschouwing van de seksualiteit eerst naar de betekenis van de lichamelijkheid van het menselijk bestaan. Tegen die achtergrond brengt de studentenpredikant de seksuele begeerte ter sprake en vraagt hij daarbij naar de aard en de zin van de menselijke seksualiteit. 'Het gaat daarin niet om een behoefte in het bestaan, maar veeleer om ons bestaan als behoefte. Een (oneindig) lied van verlangen,' aldus dominee Kopmels.
Plaats: Bibliotheca Launiana, Stromarkt 18-D, Deventer.
Tijd: wo. 24 november 2010 om 17 uur
Entree: 10 euro, studenten 5 euro (incl. drankje).
Bestel uw toegangskaart direct via onze internetkassa.
SION DRIELUIK 2010
Het thema van Sion Drieluik 2010 is: "Kerkelijke Hiërarchie en Democratie in het Digitale Tijdperk".
Zondag 9 mei houdt dr Jeroen Buve een inleiding over Democratie in Religie. Hij zal dan het filosofische kader schetsen waarbinnen de problematiek te plaatsen is.
Traditiegetrouw organiseert de Geert Grote Universiteit in Abdij Sion te Diepenveen jaarlijks op drie zondagmiddagen in mei het Sion Drieluik: een programma over het katholieke christendom in oecumenisch perspectief.
Plaats: Abdij Sion, Vulikerweg 6, Diepenveen (Gem. Deventer)
Aanvang: zondag 9 mei om 14.30 uur.
Toegang: 10 euro, studenten 5 euro. Hele Drieluik 25 euro (incl. koffie/thee).
Reserveren via info@geertgrote-univ.nl of via tel. 0570-600134.
Nieuwe GGU-cursus:
'Wat is de Betekenis van de Metafysica in de Huidige Tijd?'
Dit voorjaar heeft de Amsterdamse filosoof Dr Kees Jan Brons speciaal voor de Geert Grote Universiteit een cursus Metafysica samengesteld. Hiermee komt hij tegemoet aan de wens van de GGU om juist die niches van de wetenschap te koesteren die elders in de universitaire wereld niet (meer) aan bod komen. De gastsprekers zijn kenners uit Nederland en Vlaanderen.
Inhoudelijk: de rode draad is om stap voor stap, vanuit de vraagstelling in de Griekse Oudheid en via een aantal markante filosofische tussenstations, te komen tot een aantal wezenlijke vaststellingen over de betekenis van de metafysica in de huidige tijd.
Er wordt uitgegaan van 10 colleges, die zijn verdeeld in drie blokken van drie: de Antieke Tijd; de Fusie van het Griekse Denken en de Christelijke Traditie; en de Moderne Tijd.
Na een algemene inleiding zal in het eerste blok worden ingegaan op de relatie tussen het denken van Plato en Aristoteles. In het tweede blok zal Augustinus aan de orde komen en vervolgens Kant, bij wie met name de praktische Vernunft en de relatie met religie ter sprake zal komen. In het derde blok zal de nadruk liggen op de huidige betekenis van de metafysica, waarbij de fenomenologie, de hermeneutiek en de taalfilosofie aan de orde komen.
De bedoeling is om deze rode draad in het studiejaar 2010/2011 weer op te pakken en verder uit werken, met name in de richting van Thomas van Aquino en Hegel.
Samenvattingen van de lezingen zijn als PDF te downloaden via Archief lezingen en debatten.
Praktisch:
De Metafysica-cursus vindt plaats op maandagavond tussen 20 en 22 uur in de Bibliotheca Launiana, Stromarkt 18-D, Deventer (6 minuten lopen van Deventer CS).
De entree bedraagt 10 euro per avond (inclusief een drankje na afloop).
Opgave is gewenst via tel. 0570-600 134 of via info@geertgrote-univ.nl
Programma:
Maandag 22 februari 2010
Inleiding 'Wat is de betekenis van de metafysica in de huidige tijd?'- Dr K.J. Brons
Samenvatting lezing (PDF)
Maandag 1 maart 2010
Het Metafysisch Moment van Parmenides -
Dr B. Schomakers
Als de stelling met succes verdedigd kan worden dat metafysica, of ze nu de vorm heeft van een uitgewerkte intuïtie of van een systeem, niet zonder meer in het denken ontspringt maar in een ervaring bij de confrontatie met de werkelijkheid, moet het de moeite waard zijn die ervaring te onderzoeken. Dat is niet gemakkelijk, omdat die ervaring, naar het lijkt, door de metafysici in de loop van de eeuwen, steeds onmiddellijk benoemd, en daarmee dus ook geduid wordt. Die benoemingen sluiten natuurlijk op de een of andere bij elkaar aan en beïnvloeden elkaar, en daarom is het zinvol om voor een benoeming die misschien nog zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke ervaring komt terug te keren naar de eerste metafysici uit de westerse traditie. In deze lezing wordt nog nog eens de weg begaan naar Parmenides en zijn zijnde, dat anders dan gewoonlijk niet in een abstracte maar in een tastbare en concrete zin, als een duiding van een werkelijke ervaring, geïnterpreteerd zal worden. Het zou mogelijk kunnen zijn vandaar de oorspronkelijke ervaring te achterhalen en ook na te denken over de vraag of de weg die Parmenides ingeslagen is en waarop hem de metafysici gevolgd zijn wel de meest adequate omgang met de oorspronkelijke ervaring in het vooruitzicht stelt of dat zich er uiteindelijk ook een andere, misschien meer verkieslijke voordoet.
Dr Ben Schomakers tijdens zijn voordracht voor de Geert Grote Universiteit: 'Het Metafysisch Moment van Parmenides', 1 maart 2010. (foto Ronald Damen)
Dr. Ben Schomakers is filosoof, publicist en fotograaf. Hij promoveerde in 1989 aan de Universiteit van Amsterdam op een proefschrift over Parmenides, en gaf sindsdien les in Leuven en Budapest. Hij schreef boeken over andere Parmenides, Aristoteles en Pseudo-Dionysius, en tot zijn huidige filosofische projecten behoren de voltooiing van zijn vertaling en uitleg van de Metafysica van Aristoteles (waarvan de eerste twee delen in 2005 verschenen zijn) en de afronding van zijn Grieks-Duitse uitgave van een hoofdwerk van de Neoplatonist Proclus.
Samenvatting lezing (PDF)
Maandag 15 maart 2010
Plato en Aristoteles -Prof. dr Jan van Ophuisen
Samenvatting lezing (PDF)
Maandag 29 maart 2010
Augustinus -Prof. dr Rudi te Velde
Maandag 12 april 2010
Wat kunnen de Ouden ons leren? -Buve/Brons
Maandag 3 mei 2020
Kant -Drs. Johan de Jong
Maandag 17 mei 2010
Nietzsche -Dr Ciano Aydin
Maandag 31 mei 2010
Ethiek en Metafysica -Drs Bas Hoorneman
Maandag 7 juni 2010
Hermeneutiek -
Dr Gerrit Steunebrink
Maandag 14 juni 2010
Voorlopige conclusies -Buve/Brons
GGU-Jaarthema 2009-2010: Kunst
I. De Wisselwerking tussen Kunst en Politiek
De Geert Grote Universiteit organiseert van oktober 2009 tot maart 2010 op veler verzoek een lezingencyclus op zestien zondagmiddagen. Het thema is dit jaar: de Wisselwerking tussen Kunst en Politiek door de eeuwen heen.
Mr H.W. van Doorn (1915-1992) publiceerde als Minister van CRM in 1976 de Nota Kunst en Kunstbeleid. Hierin staan uitgangspunten en doelstellingen van het kunstbeleid. Kunst en kunstenaars moeten onderdeel worden van een algeheel cultuurbeleid en moeten bij maatschappelijke processen, zoals onderwijs, stadsvernieuwing en vormingswerk betrokken worden. De participatie van de bevolking aan kunst moet worden bevorderd. Het kunstbeleid moet gericht zijn op het ontwikkelen en in stand houden van culturele waarden.
Was Van Doorn zijn tijd vooruit? De huidige kritiek op de geldigheid van het Thorbecke-adagium dat de staat geen mening zou mogen hebben over de inhoud van de kunst, heeft direct te maken met een kanteling in onze opvattingen richting meer bewustzijn van de maatschappelijke implicaties van ons sterk individualistisch bepaalde gedrag. Zie bijvoorbeeld het artikel ‘Niet meer Heilig’ van Harmen Bockma in De Volkskrant van 21 augustus 2009 en de discussie die dat heeft uitgelokt, zoals het artikel van Jan Drentje elders op deze webpagina’s (>Deventer Observator).
Een vergelijking met de kunstopvattingen uit vroegere tijden kan ons inzicht verschaffen in de 2.500 jaar oude wisselwerking tussen kunst en politiek, omdat er toen haast altijd een duidelijk verband was tussen de politieke machthebbers en de door hen gekoesterde kunst.
De serie omvat de volgende lezingen:
- Kunst en Politiek anno 2009: état d’affaires
door Mr A.W. (Andries) Mulder, Directeur Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK).
De scheiding tussen kunst en politiek wordt als te rigide ervaren. Volgens Mulder kan de politiek juist van alles te zeggen hebben over kunst. ‘En laat haar dat nu ook eens doen.’ De Volkskrant, 21 augustus 2009.
- Kopiëren – Vervalsen – Nabootsen: Kunstenaars en Kunstenmakers
door Mw Drs R.H. (Roel) Smit-Muller, Deventer.
- Thorbecke’s Visie op de Relatie tussen Kunst en Politiek
door Dr J.H. (Jan) Drentje, Docent Theoretische Geschiedenis, Rijksuniversiteit Groningen. Een voorproefje van dit college vindt u in het artikel in de > Deventer Observator.
- Ideologische Gezindheid en Neostijlen
door Dr A.J.C. (Wies) van Leeuwen, Beleidsmedewerker Cultuurhistorie, Provincie Noord-Brabant.
- Empire, de Huisstijl van de Bonapartes
door Dr M.H. (Marjan) Groot, Universitair Docent Kunstgeschiedenis, Universiteit Leiden.
- Kunst in Dienst van het Koningschap van Stadhouder Willem III
door Dr Paul Rem, Conservator Paleis het Loo.
- Versailles als Statement van Lodewijk XIV
door Dr M. (Max) Hemelraad, Sotheby’s, Amsterdam.
- Mecenaat als Politieke Boodschap van het Pausdom: het Voorbeeld van de ‘Sala Regia’
door Dr J.L. (Jan) de Jong, Rijksuniversiteit Groningen.
- De Overgang van de Late Middeleeuwen naar de Renaissance en de Rol van de Stedelijke Burgerij door Dr C.P.J. van der Ploeg, Rijksuniversiteit Groningen / Radboud Universiteit.
- De Gotiek: Apogée van het Katholicisme
nadere informatie volgt
- Romaanse Ridderkunst
door Prof. Dr A.F.W. (Lex) Bosman, Hoogleraar Architectuurgeschiedenis, Kunsthistorisch Instituut, Universiteit van Amsterdam.
- Rome onder Augustus
door Dr Jan Willem Drijvers, docent Oude Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Vanaf Augustus (27 v.Chr.-14 n.Chr.) is de keizer de centrale figuur in het Romeinse Rijk. Hij symboliseert het rijk en is het symbolisch centrum van de Romeinse samenleving. De macht van de keizer berust op het leger en op officiële bevoegdheden. Even belangrijk echter was zijn representatie in literatuur, beeldende kunst en architectuur. Dit college gaat over de vraag waarom en hoe Augustus zijn machtspositie vorm geeft en zichzelf representeert in kunst, literatuur en architectuur. De aandacht zal daarbij vooral uitgaan naar de stad Rome.Dr Jan Willem Drijvers houdt zich vooral bezig met de geschiedenis van het Romeinse Rijk met bijzonder aandacht voor de politieke en cultuurgeschiedenis van het Laat-Antieke Rome. Zie verder: http://www.let.rug.nl/~drijvers/
- Romeins-Hellenistisch Evergetisme: Weldoeners in het Griekse Oosten
door Prof. dr O.M. (Onno) van Nijf, Hoogleraar Oude Geschiedenis, Rijksuniversiteit Groningen.
- Mussolini als een Moderne Augustus?
Over de relatie tussen architectuur en politiek onder het Fascisme (1922-1943)
door Dr H.M.H. (Henk) van de Schoor, Universiteit Leiden.
- Entartete Kunst?
door Dr H.F. (Helen) Westgeest, Universiteit Leiden.
- De Kunst en de Griekse Democratie
door Dr F.G. (Frits) Naerebout, Universiteit Leiden.
Voor de data, zie Agenda.
Plaats: Bibliotheca Launiana, Stromarkt 18-D, Deventer centrum (6 min. lopen van Deventer CS)
Tijd: van 15 tot 17 uur (met uitzondering van maandag 19 oktober: van 20 - 22 uur ) met na afloop een drankje.
Entree is 10 euro per lezing; studenten half geld. Voor de hele serie betaalt u 150 euro.
Het bedrag kan contant worden betaald, of worden overgemaakt op Rabobanknr 12.41.63.084 t.n.v. Geert Grote Universiteit te Deventer o.v.v. “Kunst en Politiek”.
Nadere informatie is te verkrijgen via
Het Universiteitssecretariaat:
Sandrasteeg 8
7411 KS Deventer
T: 0570 – 600 134
E: info@geertgrote-univ.nl
W: www.geertgrote-univ.nl
Studiemiddag in samenwerking met het Thijmgenootschap: 'Het Religieuze na de Religie'
I Studiemiddag Wijsgerige Afdeling
De gevestigde religies in Europa zijn in verval geraakt. Geheel in overeenstemming met de huidige geest van individualisme en globalisering ondernemen velen nu een particuliere zoektocht naar antwoorden op de grote levensvragen. Men probeert op een eigen manier gestalte te geven aan het religieuze.
Kan de filosofie behulpzaam zijn bij deze zoektocht? Kan zij, nu de traditionele religie uiteen is gevallen, de aard van het religieuze beter duiden en helpen verwoorden? Kan zij aangeven hoe het religieuze een plaats kan krijgen in het moderne leven?
De Wijsgerige Afdeling van het Thijmgenootschap organiseert een studiemiddag over het onderwerp ‘het religieuze na de religie’ naar aanleiding van het gelijknamige boek (red. Woei-Lien Chong & André van der Braak, Ten Have, 2008).
De inleidingen worden verzorgd door:
Gerard Visser:
Levensfilosofie en religie. De actualiteit van Meister Eckhart
André van der Braak:
Eros en scepsis. Het religieuze verlangen bij Socrates, Nietzsche en Sloterdijk
Na de inleidingen is er de gelegenheid om met de inleiders in gesprek te gaan. Het verdient aanbeveling om tevoren de beide hoofdstukken (blz. 58-77 en blz. 115-135) te lezen.
II Presentatie Thijmessay 2009
Aan het slot van deze bijeenkomst is er om 16.30 uur de presentatie van het Thijmessay van 2009:
'Niets cadeau. Een filosofisch essay over de ziel'
geschreven door Gerard Visser.
In dit essay wordt een lans gebroken voor de ziel en voor het denken over de ziel.
Filosofische bezinning op de ziel is in het gedrang gekomen door de moderne idealen van kenbaarheid en wetenschappelijkheid. Tegelijkertijd is de ziel genoemd gebleven in de gewone omgangstaal. Maar als de ziel zich laat noemen, zijn er ook ervaringen waarin ze zich laat voelen. En als dat zo is, kan de filosofie een denkweg naar de ziel vinden.
Gerard Visser gaat deze weg in dit essay. Hij laat zich in zijn wijsgerige reflecties vergezellen door het gedicht ‘Niets cadeau’ van Wislawa Szymborska.
Gerard Visser is hoofddocent cultuurfilosofie aan de Universiteit Leiden. Hij publiceerde onder andere een studie over Meister Eckhart.
Het verschijnen van dit essay wordt gevierd met een boekpresentatie, waarbij het eerste exemplaar aan de auteur wordt overhandigd door
mevrouw Prof. Dr Edith H.L. Brugmans, Algemeen Bestuurslid en Redactie-voorzitter van de Wetenschappelijke Raad van het Thijmgenootschap.
Tijd: zaterdag 21 november 2009, 13.30 - 17.00 uur.
Plaats: de bibliotheek van de Geert Grote Universiteit te Deventer.
Toegang: Sandrasteeg 8, 7411 KS Deventer
De bijeenkomst is vrij toegankelijk, maar reserveren is gewenst in verband met het beperkte aantal plaatsen.
U kunt zich aanmelden bij het secretariaat van de Geert Grote Universiteit (Dennis Busropan), tel. 0570-600134; email: d.busropan@geertgrote-univ.nl.
De GGU ligt in het hart van de stad, ca 6 min. lopen vanaf Deventer CS. Zie voor routebeschrijving de website van de Geert Grote Universiteit: www.geertgrote-univ.nl Parkeergelegenheid is er voldoende op de Worp aan de overkant van de IJssel ter hoogte van de Hofstraat / Sandrasteeg, waar een pont-verbinding is met de stadszijde-oever.
Zie voor meer informatie over deze studiemiddag en over het Thijmgenootschap: www.thijmgenootschap.nl.
GGU organiseert voordrachten en discussies
Van oktober tot mei organiseert de Geert Grote Universiteit voordrachten en discussies voor een breed geïnteresseerd publiek. De gastsprekers zijn veelal verbonden (geweest) aan gerenommeerde binnen- of buitenlandse wetenschappelijke instellingen. De voertaal is meestal Nederlands, soms Duits.
De meeste lezingencycli en forumdiscussies vinden plaats in de Universiteitsbibliotheek (Bibliotheca Launiana) aan de Stromarkt 18-D. Het auditorium biedt een comfortabele stoel aan max. 50 personen en achter de tafel kunnen vijf sprekers plaats nemen.
Iedere belangstellende is welkom, met dien verstande dat aan het academische niveau van de bijeenkomsten geen concessies worden gedaan. Voor vragen aan sprekers of debattanten vanuit het publiek wordt steeds tijd ingeruimd.
De onderwerpen zijn heel divers en kunnen variëren van alternatieve geneeswijzen tot moderne architectuur en van regionale geschiedenis tot politieke filosofie.
Gezocht wordt vooral naar verdieping. Hoe actueel een onderwerp is, blijkt meestal pas naderhand.
De meeste activiteiten worden op een doordeweekse avond of in het weekeinde ontplooid – dit om ook werkenden de kans te geven erbij aanwezig te zijn.
Na afloop van een zitting is er gelegenheid na te praten bij een glas wijn in het naastgelegen oudste stenen huis van Nederland, waar de sprekers en enkele andere genodigden vooraf of na afloop tevens kunnen dineren of soms zelfs logeren. Entree is meestal tien euro, incl. consumptie, tenzij anders vermeld.
Van de lezingen en debatten wordt niet standaard een verslag gemaakt, maar sommige bijdragen worden uitgewerkt en samengebracht in een publicatie van de Deventer Universitaire Pers.
Een greep uit de afgelopen jaren:
ALGEMEEN
Grote Vragen op Eerste Zaterdagen
In de serie 'Grote Vragen' wordt sinds 2007 een actueel onderwerp bediscussieerd door een voor- en tegenstander, bijvoorbeeld:
Wat is Goede Smaak in Functionele Architectuur? – ir Wim Maas BNA versus dr ir Egbert Hoogenberk BNA.
Hoe Normaal is Paranormaal? – drs Richard Krebber, directeur Integraal Parapsychologisch Adviesbureau te Breda versus prof. dr Etienne Vermeersch, emeritus hoogleraar Algemene Wijsbegeerte en Wetenschapsfilosofie, Universiteit Gent.
Borrelt het in België als op de Balkan? – prof. dr Raymond Detrez, hoogleraar Oost-Europese Geschiedenis en Cultuurgeschiedenis, Universiteit Gent versus dr dr Pieter van der Plank, historicus en socioloog.
Wat draagt Atheïsme bij aan het Normbesef in de Maatschappij? – prof. dr Paul Cliteur, hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap, Universiteit Leiden versus mgr dr Everhard de Jong, hulpbisschop van Roermond.
Is Genezen op Afstand Mogelijk? – drs Marcel Meijer, homeopathisch arts & acupuncturist te Wierden versus drs Harry de Vries, apotheker, en drs Wybe Venema, huisarts, en beide bestuurslid van de Vereniging ter Bestrijding van de Kwakzalverij.
Hebben Dieren Rechten? – mr dr D. Boon, advocaat en eerste hoogleraar Dier en Recht, Universiteit Utrecht versus prof. mr D.H.M. Meuwissen, em. Staatsrecht en Rechtsfilosofie, Rijksuniversiteit Groningen.
Hebben Doden een Stem? – Prof. dr G.C. den Hertog, hoogleraar Systematische Theologie, Theologische Universiteit Apeldoorn versus dr H.S. Verbrugh, arts en patholoog, Erasmus Universiteit Rotterdam.
Moet de ‘C’ uit ‘CDA’? – prof. dr S.W. Couwenberg, em. Staats- en Bestuursrecht, Erasmus Universiteit Rotterdam versus Geert Meijering (CDJA).
Mgr dr Everhard de Jong, hulpbisschop van Roermond (rechts) en prof. dr Paul Cliteur, leerstoel Encyclopedie van de Rechtswetenschap, Universiteit Leiden (links), in debat in het kader van de reeks 'Grote Vragen op Eerste Zaterdagen' op 2 februari 2008: 'Wat draagt Atheïsme bij aan het Normbesef in de Maatschappij?'
FILOSOFIE
Hegels Filosofie van de Religie
De eerste collegereeks van de GGU was deze, in 2006/2007, met medewerking van Hegelkenners uit binnen- en buitenland:
Algemene Inleiding in Hegels Godsdienstfilosofie door prof. dr Paul Cruysberghs, Hoger Instituut voor Wijsbegeerte, Katholieke Universiteit Leuven;
Hegel en het Jodendom door dr Timo Slootweg, Universiteit Leiden;
Hegel en het Christendom door prof. dr Peter Jonkers, Universiteit van Tilburg;
Hegel en de Islam door dr Gerrit Steunebrink, Radboud Universiteit, Nijmegen;
Hegel en het Afrikaans Animisme door prof. dr dr h.c. Heinz Kimmerle, em. Erasmus Universiteit Rotterdam;
Hegel en het Boeddhisme door prof. dr Ilse Bulhof, em. Universiteit Utrecht;
Evaluerend Slotcollege door dr Jeroen Buve, Rudolf von Laun Instituut.
Grondslagen van de Democratie / Politieke en Rechtsfilosofie
Een reeks over de grondslagen van de democratische rechtsstaat werd in 2007 gehouden door: prof. dr P.B. Cliteur (Universiteit Leiden), dr Th.W.A. de Wit (Universiteit van Tilburg) en prof. dr S.W. Couwenberg (em. Erasmus Universiteit Rotterdam). De volgende vraagstukken werden behandeld:
Erkent de Democratie ook Groepsbelangen?
Is Vrijheid van Meningsuiting onbegrensd?
Wat is de Verhouding tussen Religie en Politiek in een Liberale Democratie?
In hoeverre zijn Mensenrechten Universeel – of zijn ze Typisch Westers? en
Is de Amerikaanse Democratie Exporteerbaar?
Geschiedenis van de Politieke Filosofie
In de studiejaren 2007/2008 en 2008/2009 organiseerde de GGU een doorlopende lezingencyclus over grote politieke denkers.
Aan bod kwamen:
Plato en Aristoteles (dr J.D.J. Buve), Augustinus (drs W. Boerma), Thomas van Aquino (prof. dr R. te Velde), Niccolò Machiavelli (mw dr A. Van Sevenant), Thomas More (prof. dr H.E.S. Woldring), Hugo de Groot (dr H.J.M. Nellen), Thomas Hobbes (dr Th.W.A. de Wit), Benedictus de Spinoza (dr M.J. Terpstra), John Locke (prof. dr G.E. Lock), David Hume (drs S.K. van Hoorn), Jean-Jacques Rousseau (prof. dr G.C.G.J. van Roermund), Alexis de Tocqueville (prof. dr P.B. Cliteur), John Stuart Mill (dr C. Hermans) en Carl Schmitt (prof. dr M. Weyembergh).
Dr Cor Hermans over John Stuart Mill, 15 december 2008.
N.B. Naar aanleiding van deze reeks wordt de komende jaren door een groep wetenschappers gewerkt aan een driedelige publicatie over 'Het Europese Politieke Denken van Thucydides tot Kondylis' bij de Deventer Universitaire Pers.
REGIONALE GESCHIEDENIS
Stadshistoricus dr Clemens Hogenstijn (Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek) heeft al een aantal zeer gewaardeerde lezingenreeksen voor de GGU verzorgd op het gebied van lokale en regionale geschiedenis, te weten 'Deventer Drieluik' (2007) over de stad en 'Sticht en Oversticht' (2009) over het land in de middeleeuwen: de geschiedenis van het Prinsbisdom Utrecht (1040-1528).
Drs Karel Post Uiterweer hield nadien een goed bezocht verhaal over Geert Grote en de Broederschap des Gemenen Levens, alsmede over de Hanze.
THEOLOGIE EN KERKGESCHIEDENIS
Kerk en Ambt of Ambt en Kerk?
Een uniek debat tussen twee van de opstellers van het manifest Kerk en Ambt (2007), de paters dominicanen Lascaris en Salemans, en een lid van de Nederlandse Bisschoppenconferentie, mgr dr Gerard de Korte. Dit op 10 februari 2008 door de GGU georganiseerde debat over priesterschap en celibaat trok veel bekijks, zowel ter plaatse als in de regionale en landelijke media. Een boekpublicatie onder deze titel is in voorbereiding bij de Deventer Universitaire Pers.
'Prima niveau en overigens ook een uitstekend verzorgde mogelijkheid voor 'napraten' waarvoor alsnog dank.' – aldus de heer F. Krikhaar, deelnemer aan het debat 'Kerk en Ambt of Ambt en Kerk?'
Sion Drieluik
Dit oecumenische programma organiseert de GGU jaarlijks op drie zondagmiddagen in de maand mei in samenwerking met Abdij Sion in Diepenveen.
2007: Moraal tussen Kerk en Staat
I
Inleiding door pater W.M.G. Eggen, s.m.a., m.a., antropoloog, theoloog en studentenpastor.
II
Een Rooms-Katholieke Politieke Theologie? Door dr M.J. Terpstra, docent Sociale en Politieke Wijsbegeerte, Radboud Universiteit, Nijmegen.
III
De Ontwikkeling van de Sociale Leer van de Kerk door mgr dr G.J.N. de Korte, hulpbisschop van Utrecht.
2008: Christendom en Mystiek
I
Het Protestantisme door drs H.H. Langelaar, Radboud Universiteit, Nijmegen.
II
Het Rooms-Katholicisme door pater dr R.Th.M. van Dijk, o.carm., Titus Brandsma Instituut, Nijmegen.
III
De Oosterse Orthodoxie door prof. dr C. Hannick, hoogleraar Slavistiek, Universiteit van Würzburg.
2009: In Teken van Celibaat: Kerk en Ambt – wordt vervolgd
I
Toen Volk en Clerus meebeslisten (Eerste Christelijke Millennium) door mw prof. dr D. Müller, hoogleraar Geschiedenis van het Christendom, Radboud Universiteit, Nijmegen en dr A.H.C. van Eijk, em. Systematische Theologie, Katholieke Theologische Universiteit te Utrecht.
II
De Machtsgreep van de Paus (Tweede Christelijke Millennium) door dr J.E.A. Ackermans, docent Geschiedenis van het Christendom, Radboud Universiteit, Nijmegen en drs J.G.M. Klaassen, canonist.
III
Analyse in de Dauw van het Derde Millennium door mgr dr G.J.N. de Korte, Bisschop van Groningen-Leeuwarden en prof. dr E.P.N.M. Borgman, hoogleraar Systematische Theologie, Universiteit van Tilburg en Schillebeeckx-biograaf.
Een boekpublicatie is in voorbereiding bij de Deventer Universitaire Pers onder de titel: “Kerk en Ambt of Ambt en Kerk?”
LOSSE LEZINGEN EN Debatten
Niet alleen organiseert de GGU langer lopende reeksen, maar soms ook individuele spreekbeurten en kleine colloquia, zoals:
Wat is Werkelijk van Waarde in de Economie? (2007) en Is er een Toekomst voor het Rijnlandse Model? (2008) door prof. dr A. Heertje (em. Universiteit van Amsterdam).
De Doorwerking van de Verlichting in het Osmaanse Rijk en Turkije(2007) door dr Alexander de Groot (Universiteit Leiden).
Karel V, Keizer aan Beide Zijden van de Oceaan (2008) door prof. dr Raymond Buve en dr Raymond Fagel (Universiteit Leiden).
CLOSE READING
2007 en 2008: Montesquieu, De l’Esprit des Lois / Over de Geest van de Wetten.
Najaar 2009 wordt gestart met Close Reading Plato o.l.v. dr Jeroen Buve.